Thời gian gần đây, tình trạng phát tán thông tin sai sự thật diễn biến phức tạp, từ câu view đến trục lợi từ thiện, gây hoang mang trong dư luận.
Nhiều hệ lụy
Ngày 2-4, Công an tỉnh Lâm Đồng đã xử phạt hành chính 7,5 triệu đồng đối với bà N.T.K. (33 tuổi, ngụ TP Hải Phòng) vì hành vi cung cấp, chia sẻ thông tin giả mạo, sai sự thật.
Theo cơ quan chức năng, từ tháng 6 đến tháng 12-2025, bà K. sử dụng AI tạo 415 video kể chuyện không có thật, mang yếu tố kinh dị trên kênh YouTube "Ký Sự Bí Mật", với nhiều tiêu đề gây sốc về các vụ án không có thật tại Đà Lạt, thu hút hơn 10 triệu lượt xem và hơn 113.000 người đăng ký kênh.
Tại Tây Ninh, Công an xã Phước Lý đang củng cố hồ sơ để xử lý một trường hợp đăng tin giả về bắt cóc trẻ em kèm kêu gọi từ thiện. Theo điều tra ban đầu, tối 20-3, tài khoản Facebook "Ngọc Duyên" đăng thông tin giật gân về một vụ bắt cóc, sau đó tiếp tục kêu gọi hỗ trợ và cung cấp số tài khoản nhận tiền. Hai bài viết nhanh chóng lan truyền với hơn 1.400 lượt chia sẻ, gây hoang mang và ảnh hưởng đến an ninh trật tự địa phương. Các vụ việc cho thấy tin giả đang tác động tiêu cực đến đời sống và tâm lý xã hội.
Tài khoản Ngọc Duyên đăng tin giả về bắt cóc trẻ em kèm kêu gọi từ thiện, gây hoang mang dư luận
Trong đợt bão lũ miền Trung tháng 11-2025, nhiều tài khoản đã sử dụng hình ảnh giả mạo bằng AI để kêu gọi quyên góp. Những nội dung này lan truyền mạnh, thu hút hàng chục ngàn lượt tương tác, kéo theo dòng tiền đổ về các tài khoản cá nhân không rõ ràng, khiến người dân lo lắng. Sau đó, cơ quan chức năng đã xử phạt các trường hợp đăng tải thông tin sai sự thật, chưa được kiểm chứng. Chị Thu Hương (phường Phú Nhuận, TP HCM) kể chị từng bị cuốn vào dòng thông tin trong đợt bão lũ miền Trung. Chị đã xúc động trước các hình ảnh lan truyền trên mạng, sẵn sàng chia sẻ, thậm chí muốn đóng góp. Tuy nhiên, khi phát hiện nội dung là giả, chị cảm thấy hụt hẫng và mất niềm tin. "Việc lan truyền thông tin sai lệch không chỉ gây hoang mang mà còn ảnh hưởng tiêu cực đến tâm lý, khiến nhiều người trở nên dè dặt hơn khi muốn giúp đỡ, từ đó ảnh hưởng đến những trường hợp thực sự cần hỗ trợ" - chị Hương nói.
Trong bối cảnh đó, Bộ Công an đề xuất người tạo tin giả, tin sai sự thật trên mạng có thể bị phạt 20-30 triệu đồng, cao hơn so với mức xử phạt hiện hành. Mức đề xuất này được nêu trong dự thảo Nghị định quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu cá nhân, đang được Bộ Công an lấy ý kiến. Dự thảo lần đầu phân tách rõ việc xử phạt các hành vi liên quan đến tin giả theo mức độ. Người chỉ phát tán thông tin sai sự thật có thể bị phạt 10-20 triệu đồng. Trong khi đó, người trực tiếp tạo ra nội dung bịa đặt, gây hoang mang trong nhân dân, ảnh hưởng tới trật tự xã hội sẽ chịu mức phạt cao hơn, từ 20 đến 30 triệu đồng. Mức xử phạt nặng nhất, 30-50 triệu đồng, áp dụng với các trường hợp thiết lập, quản trị trang thông tin điện tử, tài khoản, hội nhóm trên mạng xã hội nhằm đăng tải hoặc hướng dẫn lan truyền các nội dung vi phạm.
Làm sạch không gian mạng
So với quy định hiện hành, cách tiếp cận này cho thấy rõ sự thay đổi trong phân loại trách nhiệm. Trước đây, các trường hợp tương tự thường bị xử lý theo Nghị định 15/2020, với khung phạt 10-20 triệu đồng. Với cá nhân, mức phạt bằng một nửa, tương ứng 5-10 triệu đồng, nên mức trung bình của khung là 7,5 triệu đồng đang được áp dụng trong thực tế.
Ngoài phạt tiền, dự thảo còn bổ sung các hình thức xử phạt và biện pháp khắc phục hậu quả. Cá nhân, tổ chức vi phạm có thể bị tịch thu tang vật, phương tiện, tài khoản số; buộc gỡ bỏ, cải chính thông tin; công khai xin lỗi. Trong trường hợp nghiêm trọng hơn, cơ quan chức năng có thể tước quyền sử dụng giấy phép trang tin điện tử, mạng xã hội, thu hồi tên miền hoặc đình chỉ hoạt động trong thời hạn từ một đến ba tháng với doanh nghiệp vi phạm. Việc tăng nặng hình phạt với tin giả trên mạng được đánh giá là vô cùng cần thiết nhằm bảo đảm tính răn đe, phòng ngừa và bảo vệ môi trường thông tin lành mạnh. Tuy nhiên, các chuyên gia nhấn mạnh rằng để nâng cao hiệu quả, chế tài phải đi đôi với hoàn thiện thể chế pháp luật về kiểm soát thông tin trên nền tảng số, tăng trách nhiệm của các mạng xã hội, khắc phục hậu quả, đồng thời đẩy mạnh tuyên truyền nâng cao nhận thức pháp luật. Chỉ dựa vào phạt tiền và tịch thu tài khoản chưa đủ, đặc biệt đối với những cá nhân có sức ảnh hưởng lớn.
Ông Lê Hồng Đức, nhà sáng lập Công ty TNHH OneAds Digital, cho hay việc tịch thu tài khoản chỉ khả thi với các tài khoản thực, còn với tài khoản ảo hoặc ẩn danh, biện pháp này gần như vô hiệu. Người tung tin giả thường sẵn sàng lập tài khoản mới, do đó khóa hay tịch thu tài khoản không thể triệt để ngăn chặn. Một khó khăn khác khi áp dụng với các nền tảng quốc tế như Facebook khi việc cưỡng chế tài khoản trực tiếp từ Việt Nam gần như khó khả thi. "Nếu đối tượng ở nước ngoài, việc tịch thu tài khoản gần như không khả thi. Do đó, để kiểm soát hiệu quả, cần kết hợp pháp luật với cơ chế quản lý nền tảng, tăng tốc độ phát hiện và xử lý vi phạm, thay vì chỉ dựa vào phạt tiền hay tịch thu tài khoản" - ông Lê Hồng Đức góp ý.
Cùng góc nhìn, ông Bùi Thanh Bình, Giám đốc Công ty CP BMZ, bổ sung rằng nhiều tài khoản vi phạm là ảo hoặc ẩn danh. Khi bị tịch thu, người vi phạm có thể lập tài khoản mới và tiếp tục hoạt động. Với các nền tảng quốc tế, cơ quan chức năng không thể cưỡng chế trực tiếp, nên biện pháp này chỉ khả thi trên các nền tảng trong nước. Chế tài hiệu quả cần kết hợp nhiều hình thức: phạt tiền, phạt tù, hạn chế xuất hiện của KOLs vi phạm trên các nền tảng và phương tiện truyền thông. Chỉ khi đồng bộ pháp luật, quản lý nền tảng và giám sát người có ảnh hưởng, mới có thể ngăn chặn tin giả và bảo vệ môi trường thông tin lành mạnh.
Các chuyên gia cũng đề xuất cần thiết lập cơ chế báo cáo tin giả qua VNeID, tăng trách nhiệm nền tảng, phổ cập pháp luật và kỹ năng nhận diện tin giả, đồng thời hợp tác quốc tế để xử lý tài khoản nước ngoài, nhằm ngăn chặn tin giả từ gốc.
Gỡ bỏ tài khoản liên quan đến lừa đảo
Meta (công ty mẹ Facebook) mới đây cho biết đã khởi kiện Lý Văn Lâm, một tài khoản quảng cáo tại Việt Nam, vì sử dụng chiêu "cloaking" (che giấu nội dung) để lách quy trình kiểm duyệt quảng cáo. Lý Văn Lâm chạy các quảng cáo giả giảm giá sản phẩm từ thương hiệu nổi tiếng như Longchamp, yêu cầu người dùng làm khảo sát và cung cấp thông tin thẻ tín dụng, nhưng cuối cùng không giao hàng, đồng thời phát sinh các khoản phí trái phép. 6 tháng đầu năm 2025, Meta gỡ gần 12 triệu tài khoản liên quan lừa đảo toàn cầu; tại Việt Nam, hơn 5,4 triệu nội dung trên Facebook và 14.000 nội dung trên Instagram bị gỡ, hơn 116.000 tài khoản Facebook và 28.000 tài khoản Instagram bị đình chỉ, phần lớn được phát hiện tự động.
